Bankacılıkta Nakit İşlemlerine Yeni Düzen: Günlük Limitler ve Erişim Hakkı
Bankacılık sektörü, hem Türkiye’de hem de küresel ölçekte nakit para akışını düzenleyen önemli değişikliklerle gündemde. Türkiye’de bankalar, yüksek enflasyon ve artan nakit ihtiyacına cevap verebilmek adına 8 Temmuz itibarıyla ATM’lerden günlük para çekme limitlerini güncelledi. Öte yandan, Avrupa kanadında, özellikle İrlanda’da nakit paraya erişimi yasal güvence altına alan ve “nakit kraldır” dönemini hatırlatan yeni yasalar yürürlüğe girdi.
Türkiye’de Günlük Para Çekme Limitleri Yükseldi
Türkiye’deki banka müşterilerini yakından ilgilendiren düzenleme ile birlikte, QR kod ve kartla yapılan para çekme işlemlerindeki günlük üst limitler yeniden belirlendi. Bankaların likidite yönetimi ve operasyonel kararları doğrultusunda şekillenen bu yeni tarife, 7 bin lira ile 50 bin lira arasında geniş bir yelpazeye yayılıyor.
Sektördeki en dikkat çekici artış Enpara cephesinden geldi; banka, günlük limiti 50 bin liraya çıkararak listenin zirvesine yerleşti. Buna karşın, özel bankalar arasında en düşük limit 7 bin lira ile Akbank tarafından uygulanıyor. Kamu ve özel bankaların büyük bir kısmı ise risk algısı ve müşteri portföyüne göre ortalama bir yol izlemeyi tercih etti.
Banka Bazında Değişen Rakamlar
Yeni düzenlemeye göre, vatandaşların günlük nakit ihtiyaçlarını karşılarken karşılaşacakları tablo bankalara göre ciddi farklılıklar gösteriyor. Anadolubank, Denizbank, ING, Odeabank, QNB Finansbank, TEB, Halkbank, Vakıfbank ve Yapı Kredi gibi sektörün önde gelen oyuncuları, günlük limiti 10 bin lira seviyesinde sabitledi.
Daha yüksek limit arayan müşteriler için İş Bankası, Garanti BBVA, Burganbank ve Alternatifbank 20 bin liralık bir çekim hakkı sunarken, Fibabanka 15 bin lira seviyesinde kaldı. HSBC 8 bin 500 lira, Ziraat Bankası ve Şekerbank ise 7 bin 500 liralık limitlerle daha muhafazakâr bir tutum sergiledi. Bu çeşitlilik, müşterilerin acil nakit ihtiyaçlarında hangi kanalı kullanacaklarını belirlemelerinde kritik bir rol oynayacak.
Avrupa’da Nakit Erişimi ve Yasal Güvence
Türkiye’de limitler konuşulurken, İrlanda’da ise vatandaşın nakde fiziksel olarak ulaşabilmesi yasal bir zemine oturtuldu. Son yıllarda çok sayıda banka şubesi ve postane kapanması, özellikle kırsal kesimde yaşayanları zor durumda bırakınca hükümet devreye girdi. Yürürlüğe giren yeni mevzuat, finans kuruluşlarına, evlerin ve iş yerlerinin büyük çoğunluğunun 10 kilometre yakınında mutlaka bir ATM bulundurma zorunluluğu getirdi.
Bu yasa, dijital ödemelerin yaygınlaşmasıyla birlikte nakit kullanımının azaldığı bir dönemde hayata geçirildi. Merkez Bankası verilerine göre, ülkede çekilen her 1 Euro’luk nakde karşılık, banka ve kredi kartlarıyla yaklaşık 7 Euro harcanıyor. Ancak bu dijitalleşme trendine rağmen, nakit para İrlanda ödeme sisteminin temel bir unsuru olmaya devam ediyor. Özellikle yaşlı nüfus için nakit, hâlâ en önemli bütçe yönetim aracı.
Dijitalleşmeye Rağmen Nakit Talebi Sürüyor
İlginç bir şekilde, kullanım sıklığı düşse de dolaşımdaki nakit miktarı artış gösteriyor. 2024 yılı sonunda dolaşımdaki banknotların değeri, bir önceki yıla göre %6 artarak 51 milyar Euro’yu aştı. Geçtiğimiz yıl yapılan toplam nakit çekim tutarı 12,76 milyar Euro olarak kaydedildi; bu rakam 2023’teki 13,03 milyar Euro’luk seviyenin sadece çok az altında.
Dijital ödeme teknolojileri her geçen gün gelişse de, teknolojik aksaklıklar büyük krizlere yol açabiliyor. İnsanlar nakitten uzaklaşıp teknolojiye daha fazla bağımlı hale geldikçe, olası bir sistem çökmesi hayatı durma noktasına getirebiliyor. Bu riski göz önünde bulunduran hükümetin, yakın zamanda hanelere elektrik kesintileri, aşırı hava olayları veya siber saldırılar gibi durumlara karşı evde 70 ila 100 Euro arasında nakit bulundurmalarını tavsiye eden bir rehber yayımlaması bekleniyor.
Bölgesel Hedefler ve Uygulama
Yeni erişim yasasının nasıl işleyeceği de netleşti. Belirli bir nüfus yoğunluğuna sahip bölgelerde, her 100.000 kişi için asgari sayıda ATM bulunması şartı aranacak. Ayrıca, günün her saati erişilebilir olan ATM sayısı ve postane gibi nakit hizmet noktaları için de belirli kotalar konuldu.
Bu düzenleme için Merkez Bankası’nın 2022 yılında yaptığı araştırma verileri baz alındı. O dönemde, ülkenin farklı bölgelerindeki nüfusun bir ATM’ye 10 kilometre mesafede olma oranları; sınır bölgesinde %98,5, Dublin’de %99 ve Güney-Doğu’da %99,3 gibi yüksek seviyelerdeydi. Maliye Bakanlığı, o dönemki erişim seviyesini “makul bir konum” olarak değerlendirdiği için, yeni yasanın hedefleri de bu oranlar üzerinden şekillendirilecek. Hem Türkiye’deki limit artışları hem de İrlanda’daki erişim yasası, dijital çağda bile nakit paranın stratejik önemini koruduğunu bir kez daha ortaya koyuyor.
