Matbaadan Wall Street’e: Emisyon, Enflasyon ve Piyasalardaki Son Çalkantı
Ekonomi kulislerinde ve finans bültenlerinde her gün duyduğumuz o meşhur kelime: Emisyon. Çoğu yatırımcının “emisyon ne demek ekonomi” diyerek arama motorlarında fellik fellik araştırdığı bu kavram, en yalın haliyle merkez bankası (örneğin bizdeki adıyla TCMB) tarafından matbaada basılıp piyasaya sürülen nakit parayı ifade ediyor. Dolaşımda elden ele gezen banknot ve madeni paraların toplamı emisyon hacmini oluştururken, asıl fırtına bu paranın ekonomiye ne kadar ve ne amaçla enjekte edildiğinde kopuyor. Çünkü emisyon işlemi teknik olarak sadece fiziksel para basmakla kalmaz; merkez bankasının bilançosundaki devasa bir para politikası silahına dönüşür.
Peki matbaalar harıl harıl çalışıp piyasadaki likidite arttığında ne olur? Eğer bu genişleme hamlesi sağlam bir üretim ve arz artışıyla desteklenmiyorsa, maalesef faturayı her zaman enflasyon olarak öderiz. Devletin bütçe açıklarını kapatmak veya piyasayı fonlamak için başvurduğu bu yöntem, kısa vadede can suyu gibi görünse de uzun vadede ciddi bir alım gücü erimesine yol açar. Nitekim tam da bu makroekonomik teorinin piyasalara attığı sert tokatı şu günlerde bizzat yaşayarak görüyoruz. Piyasada dolaşan fazla paranın yarattığı o kaçınılmaz enflasyonist baskı, son açıklanan üretici fiyat endeksi (ÜFE) verisinde tahminleri resmen ezip geçti. Üretici enflasyonu aylık bazda yüzde 1,4 gibi çarpıcı bir oranda artarak ekonomistlerin beklentilerini neredeyse üçe katladı; üstelik gıda ve enerji gibi oynak kalemlerin dışarıda bırakıldığı çekirdek ÜFE dahi yüzde 1 seviyesinde oldukça sıcak geldi.
Beklentileri fazlasıyla aşan bu kavurucu veri sonrasında, tüketici kredilerinden mortgage oranlarına kadar tüm finansal ekosistemi şekillendiren 10 yıllık ABD Hazine tahvili getirilerinin hızla yüzde 4,50 bandına dayanması kesinlikle tesadüf değil. Yatırımcı, paranın bollaşmasıyla (artan emisyonla) tetiklenen enflasyon sarmalından kaçıp kendini güvenceye almaya çalışıyor.
Bu yüksek tansiyonun hisse senedi piyasalarındaki yansıması ise tam bir sinir harbi. Vadeli işlemlerde kafalar oldukça karışık ve belirgin bir ayrışma var. Köklü şirketlerin ağırlıkta olduğu Dow Jones endeksi bu makroekonomik baskıyla yönünü aşağı çevirirken, teknoloji hisselerinin domine ettiği Nasdaq ve geniş tabanlı S&P 500 endekslerinde şaşırtıcı bir toparlanma iştahı izliyoruz.
Özellikle piyasanın lokomotifi olan dev teknoloji şirketleri endeksleri sırtlamaya devam ediyor. Tesla yüzde 4, Nvidia ise yüzde 2,5 oranında primlenerek piyasaya liderlik yapıyor. Bu yukarı yönlü ivmede, şirketlerin tepe yöneticileri olan Elon Musk ve Jensen Huang’ın Asya pazarında –özellikle de Çin’de– yürüttükleri stratejik pazar görüşmelerinin ve attıkları iş adımlarının payı muazzam. Sadece onlar da değil; dünkü sert satış dalgasından nasibini alan yarı iletken devleri Micron ve Qualcomm da aynı coğrafyadaki yoğun temaslarının verdiği rüzgarla sırasıyla yüzde 3 ve yüzde 1,5 oranında yükseliş trendine hızlı bir dönüş yaptı. Bu noktada ekonomi sözlüğündeki “tahvil emisyonu” kavramını da hatırlamak gerek. Bir şirketin fon sağlamak amacıyla ilk kez hisse senedi veya borçlanma kağıdı ihraç etmesini ifade eden bu süreç, dev şirketlerin o taze sermayeyi çekip büyümelerini ve piyasaya yön vermelerini sağlayan en kritik mekanizmadır.
Hisse senedi piyasalarındaki bu seçici iyimserlik, açıklanan bilançolara da doğrudan sirayet ediyor. Güçlü çeyreklik sonuçlarla piyasayı selamlayan Alibaba hisseleri anında yüzde 8’lik bir sıçrama yaparken, teknoloji donanım devi Cisco’nun yatırımcıları da seans sonrası gelecek kazanç raporunu beklerken hisseyi yüzde 1 artıda tutmayı başarıyor.
İşin döviz, emtia ve kripto boyutunda da taşlar yerinden oynamış durumda. Küresel para birimleri sepeti karşısında ABD dolarının gücünü ölçen dolar endeksi yüzde 0,2’lik artışla 98,50 seviyelerine tırmanarak direncini gösteriyor. Merkez bankalarının para arzını genişlettiği o bol likidite dönemlerinin klasik sığınağı olan altın ise yukarı yönlü ufak adımlarla 4.695 dolar seviyesine yerleşti. Kripto cephesinde Bitcoin, 81.300 dolarlık zirve denemesinden gelen kar satışlarının ardından 79.300 dolar bandında nefesleniyor. Enerji piyasalarındaki tablo ise haftanın ilk işlem günlerindeki hareketliliğe kıyasla çok daha yatay ve sakin; WTI ham petrol 102,85 dolardan fiyatlanırken, uluslararası gösterge konumundaki Brent petrol kontratları 107,40 dolardan el değiştiriyor.
Merkez bankalarının piyasaya enjekte ettiği o nakit paranın, yani artan emisyon hacminin gücü, sokağın enflasyonundan tutun da Wall Street’teki teknoloji hisselerine kadar tüm yatırım evrenini sarsma potansiyeli taşıyor. Ekranlarda anlık olarak izlediğimiz bu fiyat dalgalanmaları; matbaadan çıkan paranın, sıcak gelen makro verilerin ve dev şirketlerin büyüme hikayelerinin piyasa zemininde tutuştuğu devasa bir bilek güreşinden ibaret.
